Wstęp
Galaktyka Cygaro, znana także jako Messier 82 (M82), to fascynujący obiekt astronomiczny, który przyciąga uwagę zarówno profesjonalnych astronomów, jak i amatorów. Znajdująca się w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy, galaktyka ta jest klasyfikowana jako spiralna z poprzeczką i wyróżnia się niezwykle intensywnym procesem gwiazdotwórczym. W artykule tym przyjrzymy się charakterystyce fizycznej Galaktyki Cygaro, jej odkryciu oraz emisji promieniowania X. Zbadamy również obecność czarnych dziur w jej centralnej części oraz zjawisko zderzenia z Galaktyką Bodego (Messier 81), które miało znaczący wpływ na ewolucję M82.
Charakterystyka fizyczna
Galaktyka Cygaro znajduje się w odległości około 12 milionów lat świetlnych od Ziemi i oddala się od nas z prędkością około 50 km/s. Jej wymiary wynoszą 11,2′ × 4,3′, a jasność obserwowana to około 8,4 magnitudo. Co ciekawe, M82 jest najjaśniejszą galaktyką na niebie w zakresie podczerwieni, co czyni ją interesującym obiektem do badań w tej dziedzinie astronomii. Pomimo swojej jasności w podczerwieni, M82 jest znacznie mniej widoczna w świetle widzialnym, co sprawia, że niektóre jej cechy pozostają ukryte dla obserwatorów.
Odkrycie i obserwacje
Galaktykę Cygaro odkrył niemiecki astronom Johann Elert Bode 31 grudnia 1774 roku, a niezależnie potwierdził jej istnienie Pierre Méchain w sierpniu 1779 roku. Charles Messier dodał M82 do swojego słynnego katalogu 9 lutego 1781 roku. Oprócz tego galaktyka została skatalogowana przez Williama Herschela jako H IV.79 w wyniku jego obserwacji z 30 września 1802 roku. Warto również wspomnieć o odkryciu silnego źródła szumów radiowych przez Henbury Browna w 1953 roku, które okazało się być związane z gorącą chmurą gazu otaczającą galaktykę. Dzięki tym pionierskim odkryciom Galaktyka Cygaro stała się jednym z najpopularniejszych obiektów obserwacyjnych.
Emisja promieniowania X
Obserwacje prowadzone przy użyciu Teleskopu kosmicznego Chandra ujawniły zmienną emisję promieniowania X z punktu oddalonego o około 600 lat świetlnych od centrum galaktyki. Astronomowie uważają, że ta emisja jest spowodowana przez czarną dziurę o masie od 200 do 5000 mas Słońca. Interesującym odkryciem było także znalezienie nowego obiektu nieznanego typu w Galaktyce Cygaro przez astronomów z Obserwatorium Jodrell Bank. Obiekt ten pojawił się niespodziewanie w paśmie radiowym i nie wykazuje oznak zanikania, co czyni go jedynym takim przypadkiem zaobserwowanym poza naszą galaktyką.
Czarne dziury w Galaktyce Cygaro
Centralny obszar M82 zawiera dwa interesujące źródła promieniowania rentgenowskiego, które mogą być powiązane z dwiema czarnymi dziurami o masach pośrednich. Pierwsza czarna dziura (X42.3+59) znajduje się w odległości około 290 lat świetlnych od jądra M82 i ma masę szacowaną na od 12 000 do 43 000 mas Słońca. Jej bliskość do centrum galaktyki sugeruje, że powinna była zostać wciągnięta przez supermasywną czarną dziurę, jednak dane wskazują na to, że obroniła się przed tym przyciąganiem.
Druga czarna dziura (X41.4+60) jest oddalona o około 600 lat świetlnych od centrum M82 i ma masę mieszczącą się w zakresie od 200 do 800 mas Słońca. Jej dysk akrecyjny jest obserwowany niemal dokładnie z boku, co powoduje efekty relatywistyczne i sprawia, że jest on bardzo jasny nawet przy tak ostrym kącie widzenia.
Ramiona Galaktyki Cygaro
W 2005 roku zaobserwowano dwa symetryczne ramiona Galaktyki Cygaro na zdjęciach wykonanych w zakresie bliskiej podczerwieni. Przed ich odkryciem M82 klasyfikowano jako galaktykę nieregularną typu Ir-II lub I0 ze względu na jej chaotyczny kształt. Odkrycie ramion pozwoliło na lepsze zrozumienie struktury tej galaktyki oraz jej procesów gwiazdotwórczych.
Zderzenie z Galaktyką Bodego i jego konsekwencje
Dzięki obserwacjom przy pomocy Teleskopu Hubble’a udało się odkryć ponad sto młodych gromad kulistych w Galaktyce Cygaro. Wydarzenia te są prawdopodobnie wynikiem oddziaływania z Galaktyką Bodego (Messier 81), która znajduje się obecnie tylko około 150 tysięcy lat świetlnych od M82. Szacuje się, że około 600 milionów lat temu doszło do niedoszłej kolizji między tymi dwiema galaktykami, co wywołało gwałtowne procesy gwiazdotwórcze.
W wyniku tych interakcji powstały niezliczone ilości gwiazd, które szybko zakończyły swoje życie w wybuchach supernowych. Wybuchy te wyrzuciły ogromne ilości gazu na odległości rzędu dziesiątek tysięcy lat świetlnych i poruszają się obecnie z prędkością przekraczającą półtora miliona kilometrów na godzinę.
Supernowe w Galaktyce Cygaro
W Galaktyce Cygaro do tej pory zarejestrowano kilka przypadków supernowych, w tym SN 2004am oraz SN 2014J, które były widoczne w różnych zakresach fal elektromagnetycznych. Istnieją również inne przypadki supernowych
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).